Dziś przepisy są tak skonstruowane, że pracownik wykonujący pracę nielegalnie bądź otrzymujący część wypłaty „pod stołem” rzadko wnosi skargę do PIP w obawie przed odpowiedzialnością karnoskarbową i koniecznością odprowadzenia zaległego podatku, a także zapłaty zaległych składek na ZUS w części należnej od pracownika.

– Nowe przepisy, które wejdą w życie od stycznia 2022 roku, mają spowodować, że pracownicy, którzy pracują nielegalnie lub którym część wynagrodzenia jest wypłacana „pod stołem”, będą chętniej współpracować z organami nadzoru, jakim jest też Państwowa Inspekcja Pracy. Nawet kiedy inspektor wykaże pracodawcy, że zatrudnia nielegalnie, to pracownik zwolniony będzie z obowiązku płacenia dodatkowych kosztów związanych z podatkiem czy ubezpieczeniem społecznym

– mówi Jarosław Leśniewski, zastępca Głównego Inspektora Pracy.

Pracodawcy odpowiedzą za nieprawidłowości

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości to pracodawcy poniosą wszystkie konsekwencje. To oni zapłacą podatek od wynagrodzenia za pracę na czarno lub wynagrodzenia wypłacanego „pod stołem”. Przypisany zostanie im również dodatkowy przychód w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę za każdy miesiąc nielegalnego zatrudnienia. Niezależnie od tego, czy faktycznie i w jakiej wysokości było ono wypłacane. Nieuczciwi pracodawcy będą też zobowiązani do zapłaty w całości składek na ubezpieczenie społeczne i składki zdrowotnej od wynagrodzeń osób pracujących na czarno lub kwot wypłacanych „pod stołem”. Co więcej, zarówno wypłacone wynagrodzenia, jak i składki nie będą mogły zostać zaliczone przez pracodawców do kosztów uzyskania przychodu.

Jak wskazuje zastępca GIP, ok. 25–30 proc. wszystkich kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy dotyczy właśnie legalności zatrudnienia. Średnio 43 proc. z nich kończy się stwierdzeniem nieprawidłowości w tym zakresie.

Inspekcja Pracy kontroluje

Dane PIP wskazują, że efektywność kontroli rośnie. W 2019 roku było ich 5,6 tys., a nieprawidłowości stwierdzono w 31 proc. przypadków. W ubiegłym roku nielegalne zatrudnienie lub inną nielegalną pracę zarobkową stwierdzono w odniesieniu do prawie 8,7 tys. osób (co stanowi 13 proc. osób objętych kontrolami).

– Ze względu na lockdowny i spowolnienie gospodarki pracodawcy uważali, że takie kontrole nie będą prowadzone przez Inspekcję Pracy. I bardzo często kalkulowali prowadzoną działalność w zakresie nielegalnego zatrudnienia, sądząc, że akurat w tym trudnym momencie kontroli nie będzie – mówi Jarosław Leśniewski. – Nadal będziemy kontrolowali firmy w tym zakresie. Wytypujemy grupę przedsiębiorstw, w której najczęściej stwierdzamy nieprawidłowości, i tam będziemy prowadzili kontrole. Z drugiej strony będziemy też prowadzić działania prewencyjne propagujące legalne zatrudnienie, zarówno w stosunku do pracodawców, jak i pracowników.

Rząd szacuje, że straty dla budżetu państwa z tytułu nielegalnego zatrudnienia sięgają ok. 17 mld zł rocznie. Ministerstwo Finansów przyznaje, że w tej chwili przepisy nie chronią dostatecznie pracowników.

– Nadal istnieją różnego typu bariery i uwarunkowania rynku pracy, które powodują, że nasze kontrole są czasami nieskuteczne. Przykładem może być zatrudnianie pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych, w szczególności umów o dzieło. Od lat postulujemy uzdrowienie tej sytuacji. Chcielibyśmy, aby w przypadku umów cywilnoprawnych był obowiązek potwierdzania ich na piśmie

– mówi zastępca Głównego Inspektora Pracy.

Na tropie wymuszeń

Jak podkreśla, PIP uważniej przyjrzy się również przypadkom, w których pracownicy zostali zmuszeni przez pracodawcę do założenia jednoosobowej działalności gospodarczej.

– Ścigamy przypadki wymuszenia, kiedy osoba, która chce podjąć zatrudnienie, nie ma innego wyjścia i jest zmuszona do tego, żeby posiadać działalność gospodarczą. Często też się zdarza, że nawet gdy jest pracownikiem, w pewnym momencie jego pracodawca dochodzi do wniosku, że rozwiąże z nim umowę o pracę i zobowiązuje go do tego, aby dalej prowadził własną działalność gospodarczą. Takie sytuacje będziemy ścigać i piętnować – zapowiada Jarosław Leśniewski.

Przypadki nielegalnego zatrudnienia w ubiegłym roku najczęściej stwierdzono w handlu i naprawach, przetwórstwie przemysłowym i budownictwie. Najczęściej proceder ten dotyczył mikrofirm zatrudniających do dziewięciu osób. Pod lupę weźmie umowy o dzieło, zlecenia i jednoosobowe działalności gospodarcze.

Źródło: materiały prasowe agencja Newseria
Fot. GraphicMama-team/ Pixabay

Artykuł Inspekcja Pracy zapowiada wzmożone kontrole pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.

Kontrola PIP – co najpierw?

Podjęcie właściwych działań przez inspektorów pracy względem kontrolowanych podmiotów – zwłaszcza pracodawców, jest możliwe dopiero po przeprowadzeniu postępowania kontrolnego. Jego celem jest dokonanie ustaleń faktycznych, zebranie niezbędnego materiału dowodowego oraz sporządzenie właściwej dokumentacji. Aby proces kontroli mógł być przeprowadzony, przepisy ustawy o PIP gwarantują inspektorom prawo do swobodnego wstępu na teren oraz do obiektów i pomieszczeń podmiotu kontrolowanego. Jest to zrozumiałe ponieważ szereg czynności kontrolnych możliwych jest do przeprowadzenia tylko poprzez obecność inspektora pracy na terenie podmiotu kontrolowanego. Kontrole „z za biurka” nie są przez inspektorów praktykowane – choć kontakt telefoniczny z przedstawicielami podmiotów kontrolowanych jest rzeczą powszechna.

Prawa inspektora

Warto podkreślić, że inspektor pracy jest upoważniony do swobodnego poruszania się po terenie podmiotu kontrolowanego bez obowiązku uzyskiwania przepustki. Jest też zwolniony od rewizji osobistej także w przypadku jeżeli przewiduje ją wewnętrzny regulamin podmiotu kontrolowanego.

W zależności od specyfiki kontroli – a właściwie jej problematyki, inspektor ma prawo oczekiwać od pracodawcy lub jego pełnomocnika przedstawienia rozmaitych dokumentów. Mogą one dotyczyć budowy, przebudowy jak również modernizacji oraz uruchomienia zakładu pracy, planów i rysunków technicznych dokumentacji technicznej i technologicznej, wyników ekspertyz badań oraz pomiarów dotyczących produkcji bądź innej działalności podmiotu kontrolowanego. Obok dokumentacji technicznej i technologicznej inspektorzy mogą oczekiwać przedstawienia szeregu dokumentów związanych z szeroko rozumianą dokumentacją pracowniczą. Chodzi tu o akta osobowe zatrudnionych oraz wszelkich innych dokumentów związanych z wykonywaniem pracy przez pracowników lub osoby świadczące pracy na innej podstawie niż stosunek pracy.

Inspektor pracy ma prawo przeprowadzać na terenie zakładu oględziny. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kontroli w ramach których oceniane są aspekty technicznego bezpieczeństwa pracy. Przy okazji takich czynności inspektor może rejestrować procesy technologiczne przy użyciu np. aparatu fotograficznego.

Obowiązki kontrolowanego

Przedstawiciel podmiotu kontrolowanego ma obowiązek zapewnić inspektorom właściwe warunki oraz środki niezbędne do sprawnego przeprowadzania czynności kontrolnych. Obowiązkiem kontrolowanego pracodawcy jest więc nie tylko niezwłoczne przedstawienie żądanych dokumentów, materiałów oraz zapewnienie terminowego udzielania informacji. Niezbędne jest również udostępnianie urządzeń technicznych oraz w miarę możliwości oddzielnego pomieszczenia z odpowiednim wyposażeniem.

Z uprawnieniami kontrolnymi inspektora skorelowane są jak wiadomo obowiązki podmiotu kontrolowanego. Czy jednak kontrolowany jest wyłącznie obowiązany wobec inspektora – czy może ma również status podmiotu uprawnionego ?. Odnosząc się to tak postawionego pytania należy stwierdzić, że ponad wszelką wątpliwość wizyta inspektora w firmie nie oznacza, że pracodawca lub jego reprezentant jest ograniczony wyłącznie do wykonywania poleceń inspektora. W pierwszej kolejności warto zwrócić uwagę na uprawnienie do weryfikacji czy osoba podająca się za inspektora pracy faktycznie nim jest. Można zatem spokojne sprawdzić legitymację inspektorską.

Zasada czynnego udziału

W ramach kontroli warto zastosować zasadę czynnego udziału w postępowaniu – wywodzącą się z procedury administracyjnej. Inspektor powinien zatem nie tylko wymagać ale i zapewnić kontrolowanemu pracodawcy prawo do aktywnego udziału w kontroli. Poprzez dyskusję, zadawanie pytań czy wyjaśnianie spornych kwestii na etapie zbierania dowodów – przed formalnym opracowaniem dokumentacji pokontrolnej. Branie czynnego udziału w procesie kontroli realizowanej przez inspektora pracy może mieć kluczowe znaczenie dla konsekwencji jakie mogą z postępowania kontrolnego dla pracodawcy wynikać. Należy bowiem mieć świadomość, że dokumentacja pokontrolna stanowi bazę i uzasadnienie dla wydanych w następstwie kontroli środków prawnych -w tym decyzji administracyjnych. Polemizując w trakcie kontroli z inspektorem oraz przedstawiając właściwe dowody na poparcie swoich twierdzeń można więc znacząco wpłynąć na przebieg kontroli i jej skutki.

Najważniejszym uprawnieniem podmiotu kontrolowanego jest oczywiście możliwość zapoznania się z protokołem pokontrolnym. Zapoznanie to nie wszystko – do dokumentacji inspektora można wnieść zastrzeżenia. Jak czytać protokół oraz jak wnosić skuteczne uwagi do jego treści omówię podczas kolejnej publikacji poświęconej zagadnieniom związanym z działalnością Państwowej Inspekcji Pracy. Etap zapoznawania się z dokumentacją – często niestety pomijany przez pracodawców jest zbyt ważny aby potraktować go w sposób pobieżny. Skutecznie wniesione zastrzeżenia mogą bowiem całkowicie odmienić losy kontroli – oczywiście na korzyść podmiotu kontrolowanego.

Treści dostarczało prawosportowe.pl współpracujące z Kancelarią Radcy Prawnego Tomasza Dauermana.

Ilustracja: GraphicMama-team/ Pixaby

Czytaj też – Faktury tylko do paragonów z NIP

Artykuł Kontrola PIP – prawa i obowiązki uczestników pochodzi z serwisu Fitness Biznes - Portal B2B branży fitness.